Bulgaristan’da köylerin geçmişi ve günümüzü kıyaslarken, mutlaka köy okulu etkeni karşımıza çıkar. Genelde okullar geniş binalar, bol güneş giren geniş pencereli odalar ve cıvıldaşan çocuk sesleriyle hafızalarda canlanır.  

Bugün birçok yerde köy okulları birer harabelere dönüştü, tarihten gelen bir harabeler anıtı gibi ortada kaldı. Köylerin ıssızlaşmasıyla okullar da kan kaybetti ve kendi kaderine terk edildi.  

1950- 1960’lı yıllarda kurulan dev okul binaları tamamen boş kaldı, köylerde kalan az sayıdaki insanlar ise onları ayakta tutmayı veya bir şekilde kullanmayı başaramadı. (Bazı yerlerde örneğin Ardino, Yabılkovets köyünde gibi otele dönüştü, Dulovo Yarebitsa köyündeki örnek gibi konfeksiyon atölyesine dönüştü, bazıları satışa sunuldu v.b) 

Manzaranın daha güzel renkleri de olabilir ve onun bir örneği de Stoletovo köyündeki ilk okul oldu. Sredna Gora ve Stara Planina arasında bulunan köyden Stryama nehri geçiyor. Okulda herşey çok iyi muhafaza edilmiş, sanki yarın çocuklar okula dönecekmiş gibi onları karşılamaya hazır. 

Tahta masa sandalyelerle ikili ders sıraları, karşıda kara tahta, öğretmen masasında ise onlarca yıl okulda öğrencileri yeni derse çağıran ve teneffüs müjdesini veren okul çanı bulunuyor.  

Stoletovo’daki okul binası iyi korunduğu gibi, yakında köyün kültür merkezi ve müzesi haline dönüşmek üzere hazırlanıyor. 

Yerli halk evlerindeki otantik eski eşya ve araçları hediye ederek, okulda bir nevi etnografya köşesi hazırlandı. O kadar güzel ve değerli örnekler toplandı ki: “bazı çok köklü kurumlar bile bize gıpta ile bakabilir” diyor köy muhtarı Miroslav Kolev. Okulun çatısı akıyor ve şimdi de köyden birçok genö gönüllü gelip, tadilat işlerine katılıyor.

Muhtar Kolev şunları paylaştı:  "Doğduğum köyü sevdiğim kadar, okuduğum ilk okulumu da seviyorum. İlk okul yıllarım eski küçük okulda geçti. 2008 yılında okuma evinin 90. yılını kutlarken iki odayı etnografik müze olarak derlemiştik.Bir orada minderler, dokuma tezgahı ve ev eşyaları var. Yerli halkın bize verdiği eski mektuplar, el yazıları, okul defterleri, fotoğraflar, eski okuldan kalan hatıralar da bu teşhirde yer buldu.Stoletovo köyüne adı verilen General Nikolay Stoletov’a adadığımız bir serge de var. Rus- Türk Harbinde Bulgar gönüllülerin komutanı olan general burada çok saygı duyulan bir isim. 

Gönüllülerin yardımıyla odalardan birini köy çocuklarınına kapalı alanda oyun odası yaptık.Kış aylarında oraya toplanacağız, okul herkese açık olacak. Gençlere ait bir kulüp de yapıyoruz. Gençlerin daha mutlu ve köyümüzde geleceği olan bir nesil olarak yetişmelerini istiyoruz”.  

Okulu olmayan bir köy unutulmaya yüz tutmuş demektir

2008 yılında kapanan Stoletovo okulunun uzun yıllık öğretmeni ve son müdürü Gergana Todorova: “Okulumuzdan atılan veya eğitim dışı kalan tek bir öğrencimiz yoktu” dedi:  

"Okul her zaman ilk okul eğitim bazlı oldu. Önce 1. -3. sınıflar için, sonra da 4. sınıfa kadar eğitim verdi. Çocuklar bundan sonra komşu Kırnare köyünde orta okula devam ediyordu. Burada en fazla çocuk 1950’lerde vardı. 80 öğrenci okuyordu. Sonradan sayı 50’ye kadar azalmaya başladı. En sonunda da okul öğrencisiz kaldı ve kapılarını kitlemek zorunda kaldık.  

Çok güzel bir okuldu! Sabahları çocuklar okula giderken bütün köy onların neşeli sesleriyle uyanıyordu. Okulu olmayan bir köy unutulmaya yüz tutmuş demektir. Şimdi ise içimde mutluluk hissediyorum, öğrenci olmasa da, muhtarlık okul binasını korudu ve bina yeni kültürel ve sosyal işleve büründü.  

Fotoğraflar: Gergana Mançeva

Çeviri: Sevda Dükkancı