"FotoFbrika" ve "Asimilasyonun Görsel Arşivi" organizatörlüğünde ve "Avrupa Gazeteciler Derneği - Bulgaristan" (AEJ), "Sofya Tarih Müzesi", Sofya Belediyesi ve bu konuda çalışmalarını esirgemeyen birçok kişinin ortaklığında Sofya Garnizon Atış Poligonu Kompleksi - Ulusal Uzlaşma Sergisi çerçevesinde Prof. Zeynep Zafer’in ve Diana İvanova’nın hazırladığı ”Asimilasyonun Görsel Arşivi” projesinin bir parçası olarak Süleyman Akman ve Behiç Günalan’ın fotoğraflarının yer aldığı “Kovulma/Progonvane” başlıklı sergi, Bulgaristan Türklerinin 1969-1989 göçlerini gözler önüne serdi ve başlangıç tarihi olan 3 Haziran 1989 göçünün 36. yıl dönümünde kapılarını açtı.

Bulgaristan Radyosunun stüdyosunda Prof. Zeynep Zafer’i ve 1951 yılında henüz 6 yaşındayken ailesiyle birlikte Razgrad’ın Glocevo köyünden Türkiye’ye göç eden fotoğrafçı Süleyman Akman’ı, şair, tarihçi Aziz Taş ile birlikte ağırladık.

Prof. Zeynep Zafer, bu önemli projenin uzun yıllara dayandığını anlattı:

“Bu fotoğraflar, Bulgaristan Türklerinin tarihini oluşturan karelerde bazen sempozyumlarda sunumlarda kullanıyordum. Avusturya’daki bir sempozyumda, Bulgaristan Türklerinin 93 Harbinden, yani Rus-Türk harbinden başlayarak Balkan Savaşları ve daha sonraki, zorunlu göç dalgalarıyla ilgili fikrimi ve sözlerle değil, fotoğraflarla sunmak istedim. Bildirim sonunda gazeteci Diana İvanova, kendisi hala Hür Avrupa Radyosunda çalışmaktadır, bu konuda çok büyük bir ilgi gösterdi ve bana “Biz bu fotoğrafları bilmiyoruz, olan bitenlerden haberimiz yoktu, özellikle de Bulgaristan’da yaşayan gençler bu konuda bir şey bilmiyor! Acaba zorunlu asimilasyonun ve zorunlu göçlerin, Bulgaristan’ın komünist dönemi söz konuş idi, bir dijital arşiv oluşturabilir miyiz?” diye sordu. Araya pandemi girdi, ama iki yıldır biz bu projeyi hazırladık, Bulgaristan devleti tarafından desteklenen bir projedir.”

Sergide, özellikle 1969 göçünü fotoğraflarıyla yansıtmayı başarmış Süleyman Akman’ı, neredeyse 55 yıl aradan sonra memleketi Glocevo’ya (arttık kasaba) uğurlamadan önce, hem sergide, hem de daha sonra özellikle gençlerin çoğunlukta olduğu tartışmadan duyduğu heyecanını merak ettik:

Süleyman Akman, Bulgaristan Radyosu dinleyicileri  için şunları paylaştı:

“Doğduğum vatanım Bulgaristan. 6 yaşıma kadar çok özgür, çok mutlu bir çocukluğum oldu. 20 Nisan 1951 yılında köyümüzden ayrıldık. Niye ayrıldığımızı ben bilmiyordum. Ailem de bana söyleyemedi. Ve bu bir acı idi aslında! Arkadaşlarım, çevrem, ne bileyim her gün oynadığım köpeğim bile geride kalmıştı. Her gün çobana, sığırtmaca götürdüğüm keçim, orada kalmıştı! Doyurduğum malağım orada kalmıştı! Çok yalnızlık çektim Türkiye’de. Ve Türkiye’de okuma yazmayı söker sökmez hemen buradaki yakınlarımla mektuplaşmaya başladım! Ailenin mektupçusu ben oldum. Ve bugünlere kadar bu geldi….1969 yazında Almanya’da çalışma kampına gittim. Giderken özlediğim köyüme 18 yıl sonra uğradım. Müthiş bir kucaklaşma idi! Köyümle, yakınlarımla, arkadaşlarımla! Ama bu 2 gün bana yetmedi!

Almanya dönüşümde tekrar köyüme uğradım…Uğradım ki, köy ayağa kalmış! Göç başlamıştı!...”

Reportajın devamını aşağıdaki linkten dinleyebilirsiniz:

Konuklarımızı uğurlamadan böyle büyük ilgiyi bekleyip beklemediklerini sorduk.

Prof. Zafer, “ Bu sergide, gençlerin sayısı daha fazlaydı. Gençler belki de görsel belgelere daha büyük ilgi gösteriyor. Bu durum bizi çok mutlu ediyor. “ cevabını verdi.

Editör: Şevkiye Çakır, Tanya Blagova

Fotoğraflar: Şevkiye Çakır, FotoFabrika,Tanya Blagova