Η δημογραφική κρίση στη Γηραιά ήπειρο, που προκλήθηκε από τη γήρανση του ευρωπαϊκού πληθυσμού, οξύνεται. Τούτο οδηγεί στη συνειδητοποίηση του ρόλου των μεταναστευτικών κοινοτήτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στην εκπόνηση πολιτικής που να συμβάλλει στην εξοικείωσή τους με τον τρόπο και την ποιότητα ζωής των πολιτών της Ένωσης.

Πολλά ευρωπαϊκά κράτη ενσωματώνουν με επιτυχία τους πολίτες τρίτων κρατών στις κοινωνίες τους και έχουν επεξεργαστεί αποτελεσματική μεταναστευτική πολιτική, καθώς και άψογους μηχανισμούς αξιολόγησής της. Κατά την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η ένταξη πρέπει να ερμηνεύεται ως αμφίδρομη διαδικασία, βασιζόμενη σε αμοιβαία δικαιώματα και αντίστοιχες υποχρεώσεις των πολιτών τρίτων κρατών που μένουν νόμιμα στη χώρα υποδοχής και της κοινωνίας υποδοχής.

Από άλλη πλευρά, οι μετανάστες πρέπει να σέβονται τους θεμελιώδεις κανόνες και αξίες της χώρας υποδοχής και να συμμετάσχουν στη διαδικασία ενσωμάτωσης, χωρίς να απαρνούνται την ταυτότητά τους. Επιτυχή πολιτική σ’ αυτή την κατεύθυνση αναπτύσσουν κράτη, όπως η Γερμανία, Ισπανία, Ιταλία, Αυστρία, οι σκανδιναβικές χώρες. Η Γερμανία που κρατάει τα πρωτεία, έχει την πιο μακρόχρονη και μάλιστα πολύ καλή πείρα στη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών. Υπάρχουν μηχανισμοί και δείκτες που αντανακλούν πολύπλευρα την ποιότητα ζωής του μετανάστη, συμπεριλαμβανομένης και της ψυχολογικής του άνεσης σε σύγκριση με την άνεση του γερμανικού πληθυσμού ως ομάδας ελέγχου.

Σε ό,τι αφορά τη Βουλγαρία, εκείνη κάνει δειλά βήματα σ’ αυτή την κατεύθυνση. Μόλις εδώ και ένα-δύο χρόνια εξετάζονται πολιτικές που αφορούν την ενσωμάτωση των μεταναστών στη χώρα. Από το 2007 υπάρχει και Εθνικό σχέδιο ενσωμάτωσης. Σύμφωνα με τους εμπειρογνώμονες όμως εδώ ακόμα δεν λειτουργούν ολοκληρωμένη και συστηματική πολιτική και μηχανισμοί που να δείχνουν την αποτελεσματικότητά της απέναντι στους πολίτες τρίτων κρατών. Είναι αλήθεια ότι ο αριθμός των μεταναστών στη Βουλγαρία είναι σημαντικά μικρότερος απ’ ό,τι σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη. Υπάρχουν όμως και πολλές λευκές κηλίδες, ακόμα και στην Εθνική Στατιστική Υπηρεσία, σε ό,τι αφορά τις κοινότητες των μεταναστών στον τόπο μας.

"Δυστυχώς, οι πληροφορίες για τους μετανάστες και γενικά τους εξωτερικούς μετανάστες είναι ελάχιστες στην Εθνική Στατιστική Υπηρεσία", είπε η Στέφκα Μπλάζεβα, διευθύντρια του τμήματος Στατιστικής της Μετανάστευσης και των Ίσων Δυνατοτήτων. "Η πρώτη αιτία είναι ο τρόπος, με τον οποίο καταγράφονται οι ξένοι που έρχονται στη χώρα. Αυτό γίνεται στο υπουργείο Εσωτερικών που ευθύνεται για τη διοικητική τους εξυπηρέτηση σύμφωνα με το Νόμο περί αλλοδαπών στη Βουλγαρία. Μόνο ένα μέρος τους υπόκειται ύστερα σε πολιτογράφηση – εκείνοι οι αλλοδαποί που λαμβάνουν άδεια μόνιμης διαμονής στη χώρα. Όλοι οι υπόλοιποι βρίσκονται υπό τη δικαιοδοσία του Υπουργείου Εσωτερικών και εμείς δεν έχουμε πρόσβαση στο σύστημα καταγραφής αλλοδαπών".

Ως κράτος-μέλος της ΕΕ, βάσει του Κανονισμού 862 η Βουλγαρία υποχρεούται να παρέχει στα αρμόδια ευρωπαϊκά όργανα στοιχεία για τους μετανάστες. Προς το παρόν τα σχετικά στοιχεία είναι ελάχιστα. Σύμφωνα με την τελευταία εθνική απογραφή το 2001 καταγράφηκαν 25.600 άτομα. Όλοι όσοι ασχολούνται με τα προβλήματα των μεταναστευτικών κοινοτήτων στη Βουλγαρία αντιμετωπίζουν δυσκολίες με την εύρεση πληροφοριών γι’ αυτές. Συχνά αναγκάζονται να αποτείνονται προς ξεχωριστούς εκπροσώπους τέτοιων κοινοτήτων για να λάβουν τις απαραίτητες πληροφορίες αφού λείπει επίσημη ενημέρωση.

Ομάδα εμπειρογνωμόνων στο πλαίσιο του Κοινωνιολογικού Προγράμματος του Κέντρου Ερευνάς της Δημοκρατίας ολοκλήρωσε σχέδιο, συνδεδεμένο με τη δημιουργία συστήματος δεικτών παρακολούθησης της μετανάστευσης πολιτών τρίτων κρατών στη χώρα μας. Η έρευνα δείχνει ότι οι Βούλγαροι καταλαμβάνουν την πέμπτη θέση στην Ευρώπη ως προς την ανεκτικότητα και την καλή προαίρεση προς αυτές τις κοινότητες.

Σε ό,τι αφορά το βαθμό ενσωμάτωσης, εδώ τα προβλήματα είναι πολλά, αρχίζοντας από τη δύσκολη παροχή καθεστώτος μόνιμης διαμονής. Η Βουλγαρία θέτει σειρά απαιτήσεων και χρειάζονται σοβαρές προσπάθειες για την απόκτησή του. Κατά τη Σβέτλα Έντσεβα, μέλος της ερευνητικής ομάδας, στην πράξη οι νόμιμοι μετανάστες που δεν έχουν το καθεστώς μόνιμης διαμονής στη χώρα μας, δεν δικαιούνται ακόμα και δωρεάν ιατρική περίθαλψη, τα παιδιά πολλών απ’ αυτούς δεν δικαιούνται δωρεάν εκπαίδευση και κοινωνικές παροχές. Πολλοί ξένοι επί δεκαετίες δεν αποκτούν καθεστώς μόνιμης διαμονής και αναγκάζονται να πληρώνουν όλες τις υπηρεσίες.

Ταυτόχρονα σε ορισμένες βόρειες ευρωπαϊκές χώρες υπάρχει ο όρος "κοινωνικός τουρισμός", δηλαδή οι μετανάστες κατευθύνονται προς αυτές, για να επωφεληθούν των κοινωνικών τους υπηρεσιών που στην πράξη στη Βουλγαρία είναι αδύνατο.

Μετάφραση: Έλλη Γκέκοβα