Για κάποιους το σκάκι σημαίνει πόλεμος, αλλά υπάρχουν και άλλοι, οι οποίοι το αντιλαμβάνονται σαν σύμβολο ειρήνης και συνεργασίας. «Οι δυο πλευρές μπορούν να βοηθούν η μία την άλλη για να βελτιώσουν το παιχνίδι τους», λέει ο ψυχίατρος Εμίλ Μάρκοφ, που είναι σύμβουλος στο Κέντρο για Ψυχική Υγεία «Φιλανθρωπία» στο Πάζαρτζικ, όπου το σκάκι εφαρμόζεται σαν μέθοδος ψυχοθεραπείας.

«Η θεραπεία εξαρτάται από τα μέσα που χρησιμοποιείς για να την πετύχεις, λέει εκείνος. Στην φαρμακολογία δεν υπάρχουν φάρμακα, υπάρχουν δόσεις. Κάθε πράγμα μπορεί να είναι ωφέλιμο ή βλαβερό ανάλογα με την ποσότητα. Ακόμα και ο αέρας που αναπνέουμε.»

Για να μπορεί να χρησιμοποιήσει το σκάκι στην πρακτική του ο κύριος Μάρκοφ τελείωσε τη Σχολή Προπονητών Σκακιού της Εθνικής Ακαδημίας Αθλητισμού στη Σόφια. Τις νέες του ικανότητες χρησιμοποιεί όχι μόνο στη θεραπεία, αλλά και στη διάγνωση των ασθενών του.

«Βάζω μπροστά σας τη σκακιέρα και αρχίζουμε να συζητάμε – πώς αντιδράτε, γιατί αντιδράτε έτσι. Δεν είναι απαραίτητο καν να παίζουμε, από τη συζήτηση και μόνο για το σκάκι βγαίνουν πολλά πράγματα στην επιφάνεια. Δυστυχώς οι άνθρωποι σήμερα έχουν κουραστεί να σκέφτονται, νομίζουν πως δεν έχει πια νόημα μια τέτοια δραστηριότητα. Αλλά αυτή η άρνηση φέρνει αποτυχίες και αρρώστιες. Το μυαλό μας είναι σαν μηχανή και μας βοηθά να επιβιώνουμε. Μας βοηθά να συλλέγουμε πληροφορίες, να τις επεξεργαζόμαστε, να παίρνουμε αποφάσεις και να δρούμε. Το να βάλεις μια σκακιέρα μπροστά σε έναν άνθρωπο αποκαλύπτει πολλά για την προσωπικότητά του, αν είναι περιπετειώδης τύπος, αν έχει συμπλέγματα, αν είναι υπερόπτης. Και όποιος θέλει να ασχοληθεί με τα ελαττώματά του και να βελτιωθεί είναι καλοδεχούμενος.»

Με το σκάκι μπορούμε να αλλάξουμε τον τρόπο σκέψης μας και να επηρεάζουμε τα ψυχοσωματικά μας συμπτώματα. Βοηθά σε περιπτώσεις κατάθλιψης, Αλτσχάιμερ, διάφορων εθισμών. Παίζοντας σκάκι μαθαίνουμε πράγματα για τον εαυτό μας και το περιβάλλον, μπορούμε να αναπαραστήσουμε τις σχέσεις μας με τους γύρω μας, να συνειδητοποιήσουμε ποιος μας βοηθά, ποιος μας περιγελά, ποιος είναι τίμιος μαζί μας και ποιος μας έχει εγκαταλείψει.

«Δουλεύουμε με σχεδιαγράμματα, στα οποία οι άνθρωποι σημειώνονται με κύκλους πάνω σε σκακιέρα. Ο ασθενής, οι συγγενείς του, οι άνθρωποι, με τους οποίους σχετίζεται, τα συναισθήματα που του γεννούν οι διάφορες καταστάσεις. Ο στόχος είναι να συνειδητοποιήσουμε πως μπορούμε να επηρεάζουμε τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα και να νιώθουμε καλύτερα ό,τι κι αν μας συμβαίνει.»

Το σκάκι μπορεί να παίζεται και με ζωντανά πιόνια σε σκακιέρα 5 επί 5 μέτρα. Το παιχνίδι αυτό είναι συλλογικό και μας βοηθά να συνεργαζόμαστε καλύτερα με τους άλλους, να κάνουμε επιτυχημένες κινήσεις, να κερδίζουμε τις παρτίδες. Φυσικά είναι απαραίτητο οι κανονισμοί να είναι σαφείς, γιατί αλλιώς το μυαλό μας μπερδεύεται. Το ίδιο ισχύει και για την κοινωνία – οι μπερδεμένοι ρόλοι στην οικογένεια και στον επαγγελματικό χώρο αντιπαραθέτουν τους εμπλεκόμενους και βλάπτουν τη στρατηγική τους, ενώ το συνεχιζόμενο ανικανοποίητο τους οδηγεί στον καναπέ του ψυχοθεραπευτή.»

«Οι άνθρωποι δεν έχουν τόσο ανάγκη από θεραπεία όσο από εκπαίδευση», καταλήγει ο ψυχίατρος Μάρκοφ. – «Υπάρχει ένα βιβλίο του σκακιστή Γκάρι Κασπάροφ που μας καλεί να φανταστούμε τη ζωή σαν μια παρτίδα σκάκι. Όταν χάνουμε, αισθανόμαστε απογοητευμένοι και μπορούμε να φτάσουμε ως την απόγνωση. Η λύση είναι να βρούμε κάποιον να μας ενθαρρύνει και να μας δείξει πώς να κερδίζουμε.»

Μετάφραση: Αγάπη Γιορντανόβα

Φωτογραφίες: chovekolubie.org και προσωπικό αρχείο