Το 1876, όταν οι Οθωμανοί έπνιξαν στο αίμα την βουλγάρικη Εξέγερση του Απρίλη, πολλοί κοινωνικοί παράγοντες της Ευρώπης ξεκίνησαν καμπάνιες για την προστασία του βουλγάρικου πληθυσμού. Μεταξύ των ευεργετών του λαού μας από εκείνη την εποχή βρίσκουμε το όνομα της λαίδη Έμιλι-Αν Στράγκφορντ η οποία συγκέντρωσε περίπου 30 000 βρετανικές λίρες και εξόπλισε 6 νοσοκομεία στην περιοχή της Σόφιας, του Πάζαρτζικ και του Πλόβντιβ. Ένα από αυτά τα νοσοκομεία βρίσκεται στο χωριό Ραντίλοβο, στην περιοχή του Πάζαρτζικ, κοντά στην Πέστερα και οι κάτοικοι του χωριού με ευγνωμοσύνη έχουν μετατρέψει το κτήριο που δεν λειτουργεί πια σε μουσείο αφιερωμένο σ’ εκείνη.

«Για την λαίδη Στράγκφορντ ξέρουμε πως ήταν κόρη ναυάρχου, λέει η Μαρένα Βάτσκοβα, επιμελήτρια της μόνιμης έκθεσης στο χωριό. Γεννήθηκε το 1826 και παντρεύτηκε τον βουλγαρόφιλο, λόρδο Πάρσι Στράγκφορντ, που ήταν διπλωμάτης στην Κωνσταντινούπολη. Της άρεσε πολύ να ταξιδεύει και συνέγραψε το βιβλίο «Ταξίδια προς την Ανατολή». Στην Βουλγαρία έφτασε μετά τον θάνατο του συζύγου της και άρχισε να γυρνάει τα χωριά για να καταλάβει τις ανάγκες των κατοίκων. Τους βοήθησε να ξαναχτίσουν τα σπίτια τους και στην Κοιλάδα των Ρόδων βοήθησε τους παραγωγούς ροδέλαιου να ξανανοίξουν τις επιχειρήσεις τους. Λένε πως χάρισε 110 καζάνια για το βράσιμο των ρόδων και ότι 5 000 Βούλγαροι χρωστούσαν την σκεπή πάνω από το κεφάλι τους και τα είδη πρώτης ανάγκης σ’ εκείνη».

Η λαίδη Στράγκφορντ έφτιαξε νοσοκομεία σε περιοχές ιδιαίτερα θιγμένες από θηριωδίες όπως το Μπατάκ (Νομαρχία Πάζαρτζικ), η Περούστιτσα (Νομαρχία Πλόβντιβ), το Παναγκιούριστε (Νομαρχία Πάζαρτζικ), το Κάρλοβο (Νομαρχία Πλόβντιβ), το χωριό Πέτριτς (Νομαρχία Σόφιας).

«Όταν ήρθε στο χωριό Ραντίλοβο το βρήκε πυρπολημένο, λέει η κυρία Βάτσκοβα. Άρχισε να καλεί γιατρούς και νοσοκόμες εθελοντές από όλο τον κόσμο. Στα νοσοκομεία λειτουργούσαν και συσσίτια για άπορους. Η λαίδη δεν είχε παιδιά και υιοθέτησε 6 κορίτσια τα οποία μόρφωσε στην Αγγλία και όταν επέστρεψαν έγιναν δασκάλες. Ταυτόχρονα βοήθησε πολλά άλλα ορφανά να βρουν οικογένεια».

Η λαίδη Στράγκφορντ απεβίωσε το 1887 στο δρόμο για το Κάιρο όπου έφτιαξε νοσοκομείο. Στην Βουλγαρία υπάρχουν οδοί και ένα νοσοκομείο στο Μπατάκ που φέρουν το όνομά της ενώ στο Χισάρια υπάρχει άγαλμά της. Ο πατριάρχης της βουλγάρικης λογοτεχνίας, Ιβάν Βάζοβ, έχει αφιερώσει ποίημα σ’ εκείνη από το 1876. 

Φωτογραφίες: Μουσείο της λαίδης Στράγκφορντ στο Ραντίλοβο.

Μετάφραση: Αγάπη Γιορντανόβα