Για την Βουλγαρία έχουν δώσει την ζωή τους πολλοί άνθρωποι. Μεταξύ τους υπάρχουν και μερικές πολύ θαρραλέες γυναίκες οι οποίες βοηθούσαν τους πατεράδες τους, τους αδερφούς τους, τους συζύγους τους, τους γιούς τους, στις μάχες αλλά και οι ίδιες έπαιρναν τα όπλα για να υπερασπιστούν τα ιδανικά τους. 

«Στις επιστημονικές μελέτες και στα σχολικά εγχειρίδια Ιστορίας δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στους άντρες αγωνιστές, λέει ο ιστορικός Γκεόργκι Τουρτουρίκοβ. Δίνεται έμφαση στον αντρικό ηρωισμό, στην αντρική συμπεριφορά  και στον αντρικό τρόπο σκέψης ενώ οι γυναικείες μορφές μένουν στο περιθώριο. Οι γυναίκες όμως δεν ήταν λιγότερο εμψυχωμένες, δραστήριες και αποτελεσματικές. Πρέπει η ιστορία να αναθεωρηθεί και να συμπληρώσουμε τις σελίδες που λείπουν».

Η θέση της γυναίκας σε ιστορικό επίπεδο ορίζεται από τον ρόλο της σαν μητέρα, σαν ποθητή και αγαπημένη που εμπνέει τον άντρα να κάνει άθλους, να υπερβαίνει τον εαυτό του. Αυτό είναι φυσικό σε μια αντρική κοινωνία και τα μεμονωμένα φαινόμενα που δεν ανταποκρίνονται στο στερεότυπο για την γυναίκα δεν τονίζονται. Αλλά ο ρόλος της Βουλγάρας στον απελευθερωτικό αγώνα είναι αποδεδειγμένα σημαντικός.

«Αναφέρονται τουλάχιστον 55 ονόματα γυναικών που συμμετέχουν στις ομάδες των κλεφτών και αρματολών, λέει ο ιστορικός. Μαθαίνουμε γι’ αυτές κυρίως από τα παραδοσιακά τραγούδια αλλά οι θρύλοι και οι προφορικές πηγές δεν πρέπει να αγνοούνται γιατί φέρουν πληροφορίες που οι επίσημες εκδοχές αποσιωπούν».

Γυναίκες συμμετείχαν και στην Επανάσταση του Απρίλη 1876. Υπάρχουν πολλές μαρτυρίες πως οι γυναίκες μεταξύ 16 και 40 χρονών μαζικά οπλίζονταν και συμμετείχαν στις μάχες. Είναι γνωστό πως πολλές γυναίκες υπερασπίζονταν το Μπατάκ και το Μπρατσίγκοβο ενώ στην Περούστιτσα από τους 600 υπερασπιστές οι 56 ήταν γυναίκες. Η πιο γνωστή επαναστάτρια είναι η Ράινα Κνιαγκίνα γιατί έφτιαξε με τα χέρια της την σημαία που προπορευόταν των βουλγάρικων εθελοντών αλλά γνωρίζουμε και τα ονόματα της Στογιάνα Ντραγκάνοβσκα-Νισαντζίισκα, της Άννα Ράικοβα και της Βελίκα Στογιάνοβα, της Γκάνα Νάιντενοβα από την Κλισούρα και της μόνης γυναίκας που συμμετείχε στην ίλη ιππικού του Μπενκόβσκι – της Μαρία Σούτιτς.

«Μια από τις εξαιρετικές γυναίκες από την εποχή που αναφέρουμε είναι η Χριστίνα Χράνοβα από την Κλισούρα που συμμετείχε στην Επανάσταση του Απρίλη, λέει ο κύριος Τουρτουρίκοβ. Έπειτα συμμετέχει στις μάχες της Στάρα Ζαγκόρα, της Σίπκα και του Σέινοβο. Μετά την συμμετοχή της στον Σερβο-Βουλγάρικο Πόλεμο και στους Βαλκανικούς έγινε μαία και στην γενέτειρά της την Βάρνα ήταν η πρώτη ναυαγοσώστρια».

Δεκάδες είναι οι Βουλγάρες που έχουν πάρει μέρος στον Ρωσο-Τουρκικό Απελευθερωτικό για την Βουλγαρία Πόλεμο (1877-1878), γνωστά είναι τα ονόματα της Ράινα από το Καζανλάκ, της Μαρίτσα (17 χρονών) και της Μπόικα (19 χρονών) που συμμετείχαν στην μάχη για τον έλεγχο του περάσματος του Τραϊανού. 

Στον Σερβο-Βουλγάρικο Πόλεμο (1885) έγιναν διάσημες η Σοφίτσα Τσανόβα, η ψύχραιμη σκοπεύτρια Ελένα Ζλάτκοβιτς και η Γιόνα Μάρκοβα, γνωστές σαν τις «Αμαζόνες από το Βίντιν» οι οποίες έλαβαν μετάλλια ανδρείας. Η Ντόνκα Ουσλίνοβα μάλιστα έφερε και τις 4 βαθμίδες αυτού του μεταλλίου. Γυναίκες έλαβαν μέρος και στους Βαλκανικούς Πολέμους (1912-1913).

«Το θέμα δεν είναι να εξισώσουμε τον άντρα και την γυναίκα σε ιστορικό επίπεδο, λέει ο κύριος Τουρτουρίκοβ. Οι ρόλοι τους πάντα θα διαφέρουν αλλά οι γυναίκες πρέπει να λάβουν την θέση που τους αξίζει και οι άνθρωποι να μπορούν να μαθαίνουν τα κατορθώματά τους. Όχι μόνο την αυτοθυσία αλλά και την πολεμική ετοιμότητα όλων αυτών των επώνυμων και ανώνυμων γυναικών στις οποίες πρέπει να δείξουμε σεβασμό και εκτίμηση».

Φωτογραφίες: αρχείο, πρ. αρχείο

Επιμέλεια και Μετάφραση: Αγάπη Γιορντανόβα