Στα μέσα του 20ου αιώνα, δεκάδες βουλγαρικά χωριά βυθίστηκαν για πάντα κάτω από το νερό και οι κάτοικοί τους εκδιώχθηκαν βίαια από τις πατρίδες τους από το ολοκληρωτικό καθεστώς.

Σήμερα, σχεδόν τίποτα δεν είναι γνωστό για αυτά τα κομμάτια βουλγαρικής γης που έχουν απομείνει στο κάτω μέρος των φραγμάτων. Κατά τόπους, τα θλιβερά ερείπια εκκλησιών ή νεκροταφείων εξακολουθούν να προεξέχουν πάνω από το νερό, δημιουργώντας μια αίσθηση θλίψης και ανεπανόρθωτης απώλειας. Ποια ήταν η τύχη αυτών των χωριών, τι απέγιναν οι κάτοικοί τους;

Ομάδα του Ινστιτούτου Εθνολογίας και Λαογραφίας της Βουλγαρικής Ακαδημίας Επιστημών ακολουθεί τα ίχνη της Βυθισμένης Κληρονομιάς της Βουλγαρίας για να σηκώσει το πέπλο του παρελθόντος.

Μέχρι στιγμής, οι ερευνητές έχουν εντοπίσει 23 φράγματα, κατά την κατασκευή των οποίων εκτοπίστηκαν περισσότερα από 60 χωριά και χωριουδάκια με πολλά σπίτια. Τα περισσότερα βρίσκονταν σε καθυστερημένες ορεινές περιοχές, δεν είχαν ρεύμα, δρόμους, καταστήματα, γιατρό. Για πολλούς η μεταφορά τους σε άλλα μέρη , τα οποία διέθεταν σύγχρονες συνθήκες διαβίωσης, ήταν κάτι το θετικό, λέει η Δρ Λίνα Γκέργκοβα, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας της ΒΑΕ. Με δίκαιο ή όχι και τόσο τρόπο, αυτοί οι άνθρωποι αποζημιώθηκαν από το κράτος

«Έχουμε ιστορίες για το πώς δεν ήθελαν να φύγουν, πώς δεν πίστευαν ότι το φράγμα θα ερχόταν πραγματικά στο σπίτι τους και στάθηκαν μέχρι το νερό να περικυκλώσει το σπίτι τους. Έχουμε πληροφορίες για μια οικογένεια που κατά την κατασκευή του φράγματος Γιόβκοβτσι αρνήθηκε να εγκαταλείψει το χωριό και εγκαταστάθηκε σε ένα τεράστιο βαρέλι κρασιού, γιατί όλα τα σπίτια καταστράφηκαν, μέχρι που τη διώξανε με το ζόρι από εκεί», λέει η Γκέργκοβα.

Οι άνθρωποι διέλυσαν μόνοι τους τα σπίτια τους για να σώσουν το οικοδομικό υλικό. Στη συνέχεια ξεκίνησαν οι εκσκαφείς για να ισοπεδώσουν τον πυθμένα του φράγματος. Όμως οι δομές των εκκλησιών παρέμειναν, σαν φύλακες της χαμένης μνήμης.

«Η εξήγηση είναι πολύ πιο ρεαλιστική - απλά δεν υπήρχε κανείς να αποζημιώσει και να τον κάνει να καταστρέψει την εκκλησία. Έχουμε όμως και περιπτώσεις ανατινάξεων εκκλησιών, όπως αυτή στο χωριό Γιόβκοβτσι στο ομώνυμο φράγμα ή η εκκλησία στο χωριό Ντάρετς στο φράγμα Στουντέν Κλάντενετς. Και για τα νεκροταφεία - μερικές φορές οι άνθρωποι μάζευαν τα λείψανα των αγαπημένων τους και τα μετέφεραν. Για παράδειγμα, οι κάτοικοι του Ζρέμπτσεβο ξέθαψαν τα οστά, τα μάζεψαν σε ένα οστεοφυλάκιο και τα έθαψαν κοντά σε ένα μοτέλ. Εκεί έβαλαν και μνημείο του χωριού. Όμως ξεκίνησε η κατασκευή γύρω από το μοτέλ, η αναμνηστική πλάκα εξαφανίστηκε και δεν είναι γνωστό τι απέγινε το οστεοφυλάκιο», εξηγεί η Δρ Λίνα Γκέτοβα.

• Σε αναζήτηση του χαμένου χρόνου – η μισοβυθισμένη εκκλησία στην τεχνίτη λίμνη Ζρεμπτσέβο

Κάποια από τα χωριά βρίσκονταν στις όχθες των υπό κατασκευή φραγμάτων και έτσι οι αρχές τα μετακίνησαν για λόγους υγιεινής και συγκοινωνίας. Μετά από λίγο βυθίστηκαν στο τίποτα.

Εκκλησία του Αγ. Γεωργίου στο χωριό «Είναι πολύ λυπηρό που καταστράφηκαν χωριά, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε το τεράστιο θετικό που φέρνουν τα φράγματα όχι μόνο για την άρδευση και την ύδρευση, αλλά και για την ηλεκτροδότηση της Βουλγαρίας, αυτός είναι ένας τεράστιος πλούτος. Ίσως άξιζε η θυσία. Και έτσι ακριβώς πείστηκαν οι άνθρωποι ότι έπρεπε να θυσιαστούν για το κοινό καλό. Υπήρχαν ακόμη και τραγούδια, έστω και προπαγανδιστικά, που διαδίδονταν με βάση την αρχή της λαογραφίας. Για παράδειγμα, συναντήσαμε τραγούδια στα τουρκικά, ηχογραφημένα το 1954, σχετικά με τα οφέλη του φράγματος Στουντέν Κλάντενετς και πόσο ωραία θα είναι όταν ο κόσμος έχει φράγμα και νερό για όλους», λέει η Δρ Λίνα Γκέργκοβα.

• Η βυθισμένη εκκλησία του χωριού Ζαπάλνα

Μετάφραση: Σταύρος Βανιώτης