Ύμνοι για την μόρφωση και την επιστήμη στην Βουλγαρία άρχισαν να γράφονται γύρω από την Απελευθέρωση (1878). Οι πρώτοι 4 συγγραφείς τέτοιων ύμνων ήταν από την πόλη Ελένα, κοντά στο Βελίκο Τάρνοβο. Αυτοί οι συγγραφείς ήταν ο διαφωτιστής και λογοτέχνης Στογιάν Ρόμποπβσκι, ο Ιβάν Μομτσίλοβ, ιδρυτής του σχολείου της Ελένα, ο δάσκαλος Γιορντάν Νένοβ και ο απόφοιτος του σχολείου Ιβάν Κάρσοβσκι.

Ο πέμπτος ύμνος γράφτηκε το 1892 από τον Στογιάν Μιχαηλόβσκι, που καταγόταν από ξακουστή γενιά της πόλης και είχε αποφοιτήσει από το ίδιο σχολείο. Ο πατέρας του ήταν δάσκαλος εκεί.

Ο Στογιάν την εποχή εκείνη δίδασκε γαλλικά στο Γυμνάσιο Αρρένων του Ρούσε. Είχε διατελέσει 2 φορές βουλευτής αλλά ήταν απογοητευμένος από την πολιτική.  

Ο ύμνος του Μιχαηλόβσκι είχε τον τίτλο «Κύριλλος και Μεθόδιος» και τον υπότιτλο «Σχέδιο για βουλγάρικο πανσχολικό ύμνο». Δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο περιοδικό «Μίσαλ» (Σκέψη).

9 χρόνια αργότερα, το 1901, ένας από τους πρώτους βούλγαρους συνθέτες της απελυθερωμένης Βουλγαρίας, ο Παναγιότ Πίπκοβ, από το Πλόβτνιβ, δίδασκε μουσική στο Γυμνάσιο Αρρένων του Λόβετς. Από την διοίκηση του σχολείου του ζήτησαν να συνθέσει ένα τραγούδι που οι μαθητές να εκτελέσουν στις 11 Μαΐου – εκκλησιαστική γιορτή των Αγίων Κύριλλου και Μεθοδίου.

Στα απομνημονεύματά του ο Πίπκοβ αναφέρει ότι μέχρι τις 9 Μαΐου δεν είχε βρει κατάλληλο κείμενο. Αλλά σε ένα διάλειμμα ένας μαθητής του έδειξε το ποίημα «Κύριλλος και Μεθόδιος του Στογιάν Μιχαηλόβσκι. Οι στίχοι συνεπήραν τον συνθέτη και γρήγορα συνέθεσε την μουσική. Οι μαθητές άρχισαν αμέσως να τραγουδούν με ενθουσιασμό. Ο διευθυντής του σχολείου, Χρίστο Μπράμπαροβ, περιέγραψε το κομμάτι ως επίσημο και πνευματικό. Στην ιστορία ο ύμνος αυτός έμεινε με νέο τίτλο -  «Προχώρα, λαέ αναγεννημένε» και ηχεί ακαταπαύστα μέχρι και σήμερα.

Εμβληματικές παραμένουν οι εκτελέσεις της Παιδικής Χορωδίας της ΒΕΡ με μαέστρο τον ακαδημαϊκό Χρίστο Νεντιάλκοβ και της χορωδίας «Μπόντρα σμιάνα» με μαέστρο την Λιλιάνα Μπότσεβα.

Κείμενο: Τσβετάνα Τόντσεβα 

Επιμέλεια και Μετάφραση: Αγάπη Γιορντανόβα